Meer rendement met de vrijwilligerscentrale

Vrijwilligers en hun organisaties lijken een onuitputtelijke bron voor oplossingen van maatschappelijke vraagstukken. Door de intrinsieke motivatie van vrijwilligers en het zelforganiserend vermogen van organisaties, levert het vrijwilligerswerk een krachtige bijdrage aan leefbaarheid, zorg en welzijn in de samenleving. Om de betrokkenheid en de inzet van burgers in stand te houden en te versterken is blijvende ondersteuning van het vrijwilligerswerk noodzakelijk. Dit staat ook in prestatieveld 4 van de Wmo. Wat zijn redenen om de positie van een vrijwilligerscentrale sterk te houden of te maken, of om het inrichten van een centrale te overwegen? En wat komt daar dan bij kijken?
Ondersteuning

Vrijwilligerscentrale of steunpunt als logische partner

In het merendeel van de Nederlandse gemeenten faciliteert een vrijwilligerscentrale of steunpunt vrijwilligerswerk vrijwilligers en hun organisaties. Zij doen dit met advies, gerichte deskundigheidsbevordering, het verbinden van partijen en het faciliteren van de inzet van burgers. Goed toegeruste en duidelijk herkenbare steunpunten bewijzen hun meerwaarde voor de lokale samenleving. Het maakt niet uit of de centrales deel uitmaken van de gemeente of welzijnsorganisatie, of dat ze zelfstandig zijn. Veel hangt af van hoe de gemeente haar opdrachtgeverschap invult. 

Verbanden leggen

Vrijwilligerscentrales zijn netwerkorganisaties pur sang. Hun netwerken bestrijken naast maatschappelijke organisaties ook lokale bedrijven (betrokken ondernemen), instellingen en de diverse gemeentelijke afdelingen. Ze zijn daarmee de ideale partner voor het verbinden van de juiste partijen. Als spin in het web kan een steunpunt bijdragen aan de oplossingen voor vragen in de samenleving. Ook als het gaat om de samenwerking tussen op het eerste gezicht niet voor de hand liggende partners kunnen steunpunten die rol spelen en daarmee de sociale omgeving innoveren.

Speciale doelgroepen helpen

Vrijwilligerswerk geeft iedereen de mogelijkheid om mee te doen en zijn talenten te ontwikkelen. Veel mensen vinden zelf hun weg naar het vrijwilligerswerk, maar bepaalde groepen in de samenleving kunnen hulp gebruiken om te starten. Het bemiddelen van deze groepen vraagt tijd en specifieke expertise. Daarbij gekeken wordt naar wat iemand kan en wil en waar diegene inzetbaar is. Vrijwilligerscentrales hebben ervaring met en zijn deskundig in het betrekken van kwetsbare groepen, bijvoorbeeld in samenwerking met sociale wijkteams, coaches en re-integratie- en toeleidingstrajecten. Met inclusie en niemand uitsluiten faciliteren de steunpunten de burgerkracht.

Waarderen van vrijwilligers

Blijvend stimuleren en motiveren van burgers vraagt waardering voor hun vrijwillige inzet. Waarderen kan op verschillende manieren en zal door verschillende partijen opgepakt moeten worden. De eigen organisatie moet dit oppakken, maar ook de samenleving en de overheid. Voor vrijwilligers is het belangrijk dat ze gezien en gehoord worden en dat ze de nodige kennis voor hun vrijwilligerswerk kunnen opdoen. De vrijwilligerscentrale kan daarbij ondersteunen of de uitvoering op zich nemen.

Ruimte voor innovatie

De samenleving is gebaat bij innoverende concepten die telkens een andere doelgroep aanspreken. Voorbeelden die steunpunten lokaal hebben geïntroduceerd zijn: de Beursvloer, NLdoet, maatschappelijke stage, Friendraising en de Bijspringer-methodiek. Stuk voor stuk voorbeelden van vernieuwende concepten waarin het verbinden, talentontwikkeling en het faciliteren van betrokkenheid succesvol zijn vormgegeven. Nieuwe ontwikkelingen vragen om dito werkwijzen. Denk aan maatschappelijke ontwikkelingen als de decentralisaties binnen de AWBZ, de Participatiewet en de Wet op de Jeugdzorg. Wat wel of niet werkt hierbij, is niet op voorhand te zeggen. Experimenteren maakt dit duidelijk. Hiervoor moeten steunpunten tijd maken, maar ook ruimte krijgen om lokale of landelijke partnerschappen aan te gaan. Goede voorbeelden van andere centrales zijn een bron van informatie. Dit vraagt van de vrijwilligerscentrales een actieve bijdrage aan de regionale en landelijke uitwisseling van informatie tussen steunpunten.

Kennisfunctie

Belangrijk aspect voor de ontwikkeling van het lokale vrijwilligerswerk is de kennisfunctie. In veel gemeenten profiteren organisaties en vrijwilligers al jaren van informatie, advies en deskundigheidsbevordering van het steunpunt. Wanneer meer verwacht wordt van vrijwilligers, is het noodzakelijk zijn om de kennisfunctie in stand te houden en te versterken. Dit komt de kwantiteit en vooral de kwaliteit van het vrijwilligerswerk ten goede. De mogelijkheid krijgen om je te ontwikkelen is een goede manier van waarderen en ook nodig om plezier te houden in het vrijwilligerswerk.

Goede zichtbaarheid

Een levendig verenigingsleven in de wijken, kerken, cultuur, sport en natuur is het cement van de samenleving en is het vangnet van de civil society. Omdat het vrijwilligerswerk een rol speelt op alle beleidsterreinen moeten steunpunten een goed zichtbare, herkenbare en onafhankelijke positie hebben, zodat het totale vrijwilligerswerk er terecht kan voor ondersteuning, advies en bemiddeling van nieuwe vrijwilligers en doelgroepen. 

De kunst bedrijfsleven betrokken te houden

De betrokkenheid van bedrijven, instellingen en middenstanders bij vrijwillige inzet van burgers stimuleert ook juist vrijwillige inzet. In de praktijk blijkt het noodzakelijk om bedrijven, instellingen en middenstanders te informeren over doelstelling en werkwijze van vrijwilligersorganisaties. En over de motivatie en inzet van vrijwilligers. Een goede voorbereiding leidt tot duurzame samenwerkingsverbanden.

De vrijwilligerscentrale heeft als lokaal kenniscentrum vrijwillige inzet een belangrijke rol in het voortraject van die samenwerking. Willen gemeenten echt werk maken van het maatschappelijk verantwoord ondernemen van bedrijven en de lokale civil society? Dan moeten zij investeren in de rol van het lokale steunpunt.