Goed omgaan met vrijwilliger en zorgvrager

De overheid trekt zich terug en doet meer en meer beroep op eigen en sociale kracht, op solidariteit tussen burgers. De behoefte aan informele zorg neemt hierdoor snel toe. Steeds meer moeten mensen elkaars zorgvragen beantwoorden, of anders raken zij tussen wal en schip. Regelmatig is die onderlinge zorg vanzelfsprekend. Voor velen vergt het daarentegen een flinke of zelfs onmogelijke inspanning om zorg te vragen of te geven. Vrijwilligersorganisaties kunnen een verbindende rol spelen, als ervaringsdeskundigen en koplopers. Wat is nodig om zorg en de benodigde solidariteit te organiseren?
Zorg en welzijn

Wat betekent (zorg)vrijwilligerswerk?

Vrijwilligerswerk geeft iedereen de mogelijkheid om mee te doen in de maatschappij. Het gaat dan om mensen die geheel zelfstandig aan de slag gaan met hun vaardigheden, interesses en passies. Maar ook om mensen die kwetsbaar zijn of aan (of over) de rand van de maatschappij verkeren. Denk aan eenzame mensen, ex-gedetineerden, mensen met een fysieke, psychische of verstandelijke beperking, daklozen of verslaafden. Vrijwilligersorganisaties bereiken veel van hen. En in toenemende mate herwinnen deze mensen ook hun eigenwaarde door zélf vrijwilligerswerk te doen. Vrijwilligers kunnen ook iets voor zorgvragers betekenen dat verder gaat dan de beroepsmatige zorg: er gewoon zíjn, zonder een beroepsvraag of behandelplan. Het is overduidelijk dat de mogelijkheden van inzet van beroepsmatige zorg en welzijn worden geminimaliseerd. Dat zorgt voor een extra beroep op mantelzorgers en (zorg)vrijwilligers. Hoe organiseer je dat als gemeente, met respect voor de eigen motivatie van vrijwilligers en de belangen van de zorgvrager?

Betrek vrijwilligerswerk in een vroeg stadium

Samenwerken is een uitdaging, altijd. Tussen professionals en vrijwilligers blijkt dit helaas vaak een stiefkindje. Zeker in de zorg, of die nu intramuraal of thuis plaatsvindt. Een eerste tip is heel eenvoudig: zorg als gemeente dat vrijwilligersorganisaties vanaf het begin aan tafel zitten bij overleg met welzijnsinstellingen, zorgaanbieders en patiëntenorganisaties voordat je beleid maakt en budgetten toekent. Maak bij de financiering van de zorg geen onderscheid tussen professionele of georganiseerde vrijwillige zorg, maar weeg allereerst de impact en het rendement van de organisatie. Ook de Wmo-raad is er niet voor niets. Betrek de raad bij alle beleidsontwikkelingen en versterk deze met vertegenwoordiging vanuit het brede vrijwilligerswerk. Werk daarmee aan ontschotting. Bedenk verder dat veel vrijwilligersorganisaties regionaal of landelijk werken. Samenwerking met buurgemeenten kan hierdoor voordelig uitpakken en is essentieel om met de juiste mensen aan tafel te komen. 

Professionele coördinatie in zorg en welzijn nodig

In zorg (thuis of intramuraal) en welzijn is professionele coördinatie van vrijwilligerswerk een basisvoorwaarde voor continuïteit en deskundigheid van vrijwilligers. Neem als gemeente de regierol in de zorg voor continuïteit en de deskundigheidsbevordering van bestuurders, coördinatoren en vrijwilligers. Denk hierbij ook aan het aanbod van vrijwilligerscentrales en landelijke organisaties. Bij goede zorg en welzijn hoort ook de veiligheid en bescherming van zowel zorgvrager als vrijwilliger. Mensen die hun tijd vrijwillig inzetten verdienen professionele aandacht. Zij verwachten ook dat hun inzet en expertise goed wordt gebruikt en resultaten oplevert. Professionele coördinatie is een basisvoorwaarde.

Stimuleer efficiëntie en samenwerking

Vaak zijn meerdere vrijwilligersorganisaties op hetzelfde terrein actief, elk vanuit een geheel eigen invalshoek en vaak met een eigen achterban. Dat kan efficiënter en effectiever! Stimuleer een actief samenwerkingsverband tussen vrijwilligersorganisaties in de zorg en welzijn. Zo’n samenwerkingsverband geeft overzicht – handig voor de sociale kaart! - en biedt ook een goede basis voor Wmo-consulenten en ambtenaren om contact te hebben met het veld. Ga uit van vertrouwen en voorkom onnodige bureaucratie. Bedenk bovendien dat aanbestedingen bestaande, goed functionerende samenwerkingsverbanden kapot kunnen maken.

Meer vrijwillige kracht dan gedacht

De meeste gemeenten herbergen meer vrijwillige kracht dan nu actief is. Iemand moet vrijwilligers zien, kennen en vragen mee te doen. Denk aan bestaande vrijwilligersorganisaties (ook in andere sectoren als jeugd en natuur), wijkinitiatieven, het lokale bedrijfsleven, levensbeschouwelijke groepen, scholen en studenten (maatschappelijke stage) en aan plekken waar mensen leren vrijwilligerswerk te doen. Hen betrekken past goed bij de gemeentelijke regierol en/of is een uitgelezen taak voor een vrijwilligerscentrale.

Logische omkering

In veel gemeenten klinkt de vraag: Wat kunnen vrijwilligers doen om de capaciteitsproblemen binnen zorg en welzijn op te lossen? Dat is (nog steeds) een omkering van de actuele visie op de participatiemaatschappij. Zorg en welzijn hebben vrijwilligers hard nodig. Het past de gemeente, als zij dat nog niet doet, de vraag om te keren: Wat kunnen instellingen in zorg en welzijn doen om vrijwilligers te ondersteunen en faciliteren, zodat zij daarop met betaalde capaciteit gaan aansluiten? 

Goed verzekerd?

Door bezuinigingen denken sommige gemeenten aan het schrappen van de gemeentelijke verzekering voor vrijwilligers. Spijtig voor lokale organisaties, en helemaal voor regionale of landelijke organisaties. Voor hen is het noodzaak dat in alle gemeenten een verzekering voor vrijwilligers is geregeld. Vrijwilligers bewegen zich over gemeentegrenzen heen en het is nodeloos complex als niet alle gemeenten deze verzekering bieden.

Foto bij dit artikel is van: VPTZ